Blog

HomeBlogs en zoWaarom eten wat niet goed voor je is?

Waarom eten wat niet goed voor je is?

(1) De rol van de omgeving

Er zijn heel veel redenen waarom je eet wat niet goed voor je is. Het heeft te maken met je instincten, je opvoeding, je psychologische kenmerken, je routines, en ook met je omgeving. Vandaag schrijf ik over de verleidingen in de omgeving die het moeilijk maken je leefstijl te veranderen, gezonder te eten en af te vallen. Wij zijn sociale dieren, en willen er graag bij horen. Afwijken betekent dat je af en toe te maken krijgt met confrontaties, en dat maakt het niet per se gemakkelijker.

Het aanbod en de norm van wat goed voor je is

  • De winkels, de restaurants, de kantines staan vol met aanbod dat lekker is en dikmakend. Te veel ongezond vet, te veel suiker en mede dankzij dat: te aantrekkelijk als je trek hebt. In veel supermarkten kan je het best de buitenring nemen, daar is relatief veel puur eten. In de binnenpaden vinden we vooral alle sappen, pakjes, potten, flessen waar we de etiketten moeten bestuderen om te weten wat we binnen krijgen.
  • Het is in de meeste kringen ook volstrekt normaal om dingen te eten en te drinken waar je dik van wordt en die bovendien niet gezond zijn:  frisdrank, koekjes, chips, bier, stokbrood,  (Franse) kaas, frites en frituur. Alhoewel degenen die hoger opgeleid zijn en meer verdienen veelal gezonder eten, geldt voor vrijwel de gehele bevolking dat het normaal is om ook ongezonde dingen te eten en drinken.
  • Het vieren van een verjaardag, koningsdag of feest doen we bij voorkeur met ongezond eten, want dat is lekker en feestelijk. Veel bier, wijn en sterke drank met snacks. Eerder op de dag taarten en cakes, en uiteindelijk buffets of maaltijden en lekkere zoete desserts.

Even voor de goede orde: ons eten wordt knap gemaakt! Het speelt in op wat wij een fijne smaaksensatie vinden, wat lekker “crunchy” is, en waar we instinctmatige behoefte aan hebben (suiker, hartig en vet). Het is bovendien gemakkelijk en goedkoop voedsel. En voor wie dat laatste dan niet wil: er zijn ook meer verfijnde en duurdere varianten bij speciaalzaken!

Wat er ook wordt aangeboden: wij volwassenen bepalen zelf wat we eten. Wij kopen het in en eten het op. En indien wij andere keuzes zouden gaan maken zal het aanbod veranderen. Natuurlijk zou de overheid wat kunnen doen, maar het lijkt me dat wij in de eerste plaats zelf aan zet zijn (zie eerder blog over verantwoordelijkheid).

Je familie, vrienden en collega’s

Tegelijkertijd valt het niet mee om je leefstijl te veranderen temidden van mensen die daar niet mee bezig zijn. Veelal krijg je wel steun en complimenten als je bezig bent met afvallen (en succesvol bent). Maar de positieve reactie geldt vaak meer het resultaat dan het gedrag dat zorgt dat het succes wordt behaald.

  • Je bent al snel ongezellig, ondankbaar, onaangepast, onvriendelijk, on-watdanook als je niet meedoet met wat wordt gegeten en gedronken. “Nee dank je” zeggen tegen een glas wijn wordt zelden zonder meer geaccepteerd (Joh, je kan toch wel een glaasje nemen?). “Nee dank je” zeggen tegen een zelf gemaakte taart wordt gezien als ronduit onbeleefd.  Als je je wilt houden aan je keuze voor eten dat jij goed vindt, wordt dit soms gezien als ronduit egoïstisch. Daaraan vast houden valt niet mee, en een beetje ingeven is voor het sociaal verkeer vaak gemakkelijker.
  • Ook wordt er veelal vanuit gegaan dat je jezelf iets aan het ontzeggen bent. De vraag “Dat mag jij niet, he?” wordt vaak gesteld. En hoe reageer je dan? Zeg je dan dat je er gewoon geen zin in hebt, of dat je wel zin hebt maar niet ongezond wilt eten? Of zeg je gemakshalve “nee dat mag ik niet”. Deze zogenaamde externe attributie wordt gemakkelijker aanvaard wanneer je iets afwijst, dan gewoon zeggen dat het puur je eigen motief is. Ook hier geldt dat een beetje meebewegen het gemakkelijker maakt.
  • Het moeilijkst wordt het wanneer mensen jouw eetgedrag opvatten als een kritiek op hen. En dat blijkt dus inderdaad regelmatig te gebeuren als je zegt dat je iets niet wilt eten om de reden die voor jou waar is: je wilt eten dat goed voor je is, en verder bij voorkeur niets. Dat blijkt confronterend te werken. Vooral voor degenen die eigenlijk zelf de stap willen zetten. Jij laat met deze stap immers zien dat je vrij bent in je handelen, en dat je de verantwoordelijkheid helemaal neemt. Waarmee de vraag van gezond eten en afvallen een kwestie van keuze lijkt, ook voor hen. En dat is natuurlijk te gemakkelijk gezegd: er zijn enorme verschillen tussen mensen in de achtergronden van hun eetgedrag. En verandering hierin aanbrengen is echt moeilijk en lukt niet vaak.

Volgende keer ga ik in op de overeenkomsten en verschillen tussen mensen. Over emotioneel eten, sociaal eten, extern eten en beheerst eten. Over instincten, emoties en overtuigingen die ons ondermijnen en ondersteunen. En natuurlijk: wat helpt mensen om gezonder te eten en af te vallen?